Historia

Historycy

Pliniusz Starszy

Pliniusz Starszy

Pliniusz Starszy - Gaius Plinius Secundus, zwany Maior (23 r. n.e. - 79 r. n.e.) rzymski pisarz, uczony i historyk, pochodził z Comum Novum (dziś Como w Lombardii, południowa Italia), kształcił się w Rzymie.
Należał do stanu ekwitów1) i pełnił różne funkcje wynikające z tej przynależności. W latach 47-52 odbywał służbę wojskową w Germanii, gdzie otrzymał stopień prefectus alae. Brał udział w licznych wyprawach wojennych.
Za panowania cesarza Nerona nie piastował żadnych wysokich urzędów państwowych, lecz w 69 roku, kiedy to Wespazjan został cesarzem, Pliniusz Starszy wrócił do Rzymu i objął wiele różnych urzędów publicznych.
W roku 73 był namiestnikiem prowincji Hiszpanii. Sprawował także funkcję wyższego urzędnika rzymskiej administracji w Galii Narbońskiej (70 r.), w Afryce (72 r.) i w Galii Belgijskiej (76 r.).
W roku 79 jako komendant stanął na czele eskadry floty stacjonującej w Misenum. Gdy dotarła do niego wieść o wybuchu Wezuwiusza natychmiast wyruszył z akcją ratunkową do Kampanii z zamiarem niesienia pomocy tutejszej ludności. Ciekawość ujrzenia niezwykłego zjawiska przyrody, jakim jest erupcja wulkanu była dlań silniejsza, stała się ona w konsekwencji powodem jego śmierci 25 sierpnia 79 r. (prawdopodobnie uduszenie od oparów siarki i innych gazów lub zawał serca). Tę śmierć w listach do Tacyta opisał Pliniusz Młodszy.
Pozostawił po sobie Testament, w którym adoptował siostrzeńca - Pliniusza Młodszego (62-114 r.).

Napisał wiele dzieł: Bella Germaniae libri XX (Historia Wojen Rzymian z Germanami w 20 księgach) oraz Historia Rzymu w 31 księgach A fine Aufidii Bassi (Od końca dzieła Aufidiusa Bassusa), dzieło przedstawiające dzieje współczesne od momentu, w którym zakończył swoją historię Aufidius Bassus (te dwie prace zaginęły; dowiadujemy się o nich pośrednio).
Na uwagę zasługują prace: Studiosus składająca się z 3 ksiąg, w których omawiał on metody wychowania i kształcenia mówcy od samego dzieciństwa; Wymienić tu należy dzieła: O walce jeździeckiej (1), O życiu Pompejusza Sekundusa (2), Trzy księgi uczone (6), Wątpliwości językowe (8), Badania przyrodnicze (37). Dorobek pisarski Pliniusza Starszego obejmuje m.in. pisma naukowe, historyczne, z zakresu retoryki i gramatyki.

Jedyne zachowane w całości do dnia dzisiejszego dzieło Pliniusza Starszego to encyklopedia (ułożona nie według haseł, ale działami) powstała w czasach dynastii Flawiuszów - Historia naturalna (Naturalis Historia), rodzaj encyklopedii w 37 księgach, zawierających w sumie 2493 paragrafów (wydanie polskie z r. 1845 - 10 tomów), dzieła będące pierwowzorem systematycznej encyklopedii, dedykowanego Tytusowi, synowi Wespazjana.
Zawarł on około 20 tysięcy informacji ze wszystkich ówczesnych dziedzin wiedzy - opis świata, ciał niebieskich, zjawisk meteorologicznych, a także geografii, etnologii, antropologii, fizjologii, psychologii, zoologii i anatomii, botaniki, ogrodnictwa, rolnictwa, lekach roślinnych i odzwierzęceych, metalurgii, mineralogii, obróbki złota, srebra, kamieni szlachetnych, medycyny, malarstwa, rzeźby..
Pliniusz twierdził, że przy tworzeniu Historii Naturalnej korzystał z dzieł 327 pisarzy greckich i 146 pisarzy łacińskich oraz, że przestudiował około 2000 tomów. Jednak prawdopodobnym jest, że większość informacji pochodziła z niewiadomych źródeł, a sama Historia obfituje w pomyłki i nie jest arcydziełem opracowania literackiego. Autor przeniósł również do pracy wiele osobistych refleksji. Encyklopedia ta stanowi szczególnie cenne źródło historii starożytnej dla badaczy i naukowców. Ciekawostką może być to, że właśnie do niego należał sławny okrzyk "Latifundia perdidere Italiam" (wielkie majątki ziemskie zgubiły Italię) - związany z sytuacją chłopa, który nie mógł wytrzymać konkurencji z wielkimi latyfundiami.
Jest to kopalnia wiedzy i wyobrażeń czasów rzymskich. Np. informacje o Europie północnej zaczerpnął z traktatu Pyteasza z Massalii O Oceanie z IV wieku p.n.e.

Szersze informacje i ciekawostki o Historii Naturalnej i Pliniuszu -> tutaj - Pliniusz Starszy - ciekawostki.

Praca Pliniusza Starszego, opierająca się na różnych i często niesprawdzonych źródłach, stanowiła w wielu dziedzinach główne źródło wiedzy aż do czasów odrodzenia. (częstokroć ekscerpowanych2), np. w "Medicina Plinii" z IV w. (wyd. Rose, 1875) i przez Solinusa ("Collectanea rerum memorabilium" ok. 250 r., nowo opracowane w VI. w. pt. "Polyhistor"). Wyd. Mayhoff (1892-1908).
Praca Pliniusza stała się punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń przyrodników piszących własne "historie naturalne" i przez ponad półtora tysiąca lat funkcjonowała jako źródło pewnej wiedzy o świecie przyrody - np. pierwszy wybitny polski zoolog, Jan Jonston z Szamotuł (Jonstonus) w dziele nie przez przypadek zatytułowanym Historia Naturalis (Frankfurt, Amsterdam 1650-1653) - podobnie jak inni przyrodnicy tamtego okresu - twierdził, że zamierza jedynie przedstawić całość świata zwierzęcego w oparciu o najznakomitszych uczonych starożytności - Arystotelesa i Pliniusza.
Tytułowanie prac przyrodniczych "historiami naturalnymi" było popularne aż do drugiej połowy XIX wieku.

Archimedes

Literatura - Główne źródło: Encyklopedia WIEM 2006; "Encyklopedia Powszechna" Wydawnictwa Gutenberga; O. Jurewicz, L. Winniczuk "Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym", "Dzieje literatur europejskich", pod. red. W. Floryana, t. 1, Warszawa 1979; Warszawa 1973; A. Krawczuk "Stąd do starożytności", Warszawa 1985; K. Kumaniecki "Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu", Warszawa 1972; Mała Encyklopedia Kultury Antycznej A-Z, Warszawa 1990; S. Stabryła, "Starożytny Rzym", Warszawa 1992; J. Wolski "Historia powszechna: starożytność", Warszawa 1992; historica.pl. Także: histurion.pl, historianaturalis.pl, portalwiedzy.onet.pl, pl.wikipedia.org; mineraly.republika.pl, wsp.krakow.pl; oraz dociekania własne.
www.thelatinlibrary.com/pliny1.html

Cytaty

Pliniusz Starszy (Naturalis Historia, IV-97): "Niektórzy twierdzą, że ziemie te aż do rzeki Vistla zamieszkane są przez Sarmatów, Wenedów, Scirów, Hirrów." (wiadomość z ok. 5 r. n.e. ?);

Kiedy zapada wieczór, wracam do domu, wchodzę do swojej biblioteki i już na jej progu zrzucam z siebie codzienną, zbrukaną błotem odzież, a przywdziewam szaty godne królewskiego dworu; tak dostojnie ubrany wkraczam w odwieczną dziedzinę ludzi starożytnych, gdzie uprzejmie przez nich przyjęty posilam się tym pokarmem, który, tylko on, jest moim i do którego spożywania urodziłem się; gdzie nie wstydzę się rozmawiać z nimi i pytać o rację ich czynów, a oni mi z właściwą sobie życzliwością odpowiadają.

Niccolo Machiavelli do Franceska Vettori
10 grudnia 1513 roku

(tł. Zygmunt Kubiak - w "Literatura Greków i Rzymian" Świat Książki, Warszawa 2003).

*

1)Ekwici (łac. equites) - średnio zamożna rzymska klasa społeczna, w skład której wchodzili kupcy, przedsiębiorcy, bankierzy, których majątki wynosiły minimum 400 000 sestercji (III w. p.n.e.). Symbolami przynależności do stanu ekwickiego było posiadanie konia, noszenie złotego pierścienia oraz wąski purpurowy szlak zdobiący tunikę (szeroki nosili senatorowie).
Początkowo terminem tym określano obywateli rzymskich, których było stać na zakupienie i utrzymanie konia oraz ekwipunku żołnierza jazdy (który był dużo droższy od ekwipunku piechura), rekrutowali się oni z 3 tribus: Tities, Ramnes i Luceres. Przewodził im tribunus celerum. Setka ekwitów stanowiła centurię, dzielącą się na pododdziały zwane decuriae, składające się z dziesięciu osób, każda pod dowództwem dziesiętnika (łac. decurio). Ekwici stanowili swego rodzaju stan rycerski (łac. ordo equester) i brali udział w corocznej, odbywającej się 15 lipca paradzie jeźdźców. W III wieku p.n.e. ta militarna funkcja ekwitów uległa zatarciu, ale pozostali oni jako wpływowa i zamożna grupa właścicieli ziemskich i przedsiębiorców. Stanowili trzon biurokracji rzymskiej. Grupa ta stała w hierarchii społecznej poniżej arystokratów, z którymi jednak ostro rywalizowała o wpływy. Ateńskim odpowiednikiem ekwitów byli hippeis. (pl.wikipedia.org; "Wielka Historia Świata", t.10, Polskie Media AmerCom, Poznań 2006)
2)Ekscerpować <łac. excerpo - wybieram> robić wyciągi z książek, dokumentów itp.; wybierać fragmenty tekstu.

PS. Strona będzie stale rozbudowywana i udoskonalana w miare posiadanego czasu i środków.
Jeśli masz ochotę ją wesprzeć wejdź tutaj: Historia-Historycy->dotacje

A może masz ochotę poczytać książki spisane na papierze? :) Mentis Aragon Lideria
XHTML Historia, historycy- mapa strony | Praca | Poser Time | © 2003-2007 Historia.info.pl - Site Design by jogaila